Kompozisyon Nasıl Yazılır? Kompozisyon Örnekleri ve ChatGPT ile 12 Prompt

Kompozisyon, TDK Güncel Türkçe Sözlük'ün tanımıyla 'öğrencilere duygu ve düşüncelerini etkili ve düzgün bir biçimde anlatmaları için yaptırılan yazılı veya sözlü çalışma'dır. Kompozisyon nasıl yazılır sorusunun kısa cevabı şudur: tek bir ana fikir seçer, giriş, gelişme ve sonuç bölümlerinden oluşan bir plan yapar, her yardımcı fikri ayrı bir paragrafta işler ve metni içeriğini yansıtan bir başlıkla tamamlarsınız.

Bu rehberde adım adım yöntem, öğretmenin kullandığı puanlama ölçütleri, sınıflara göre beklentiler, 5 tam kompozisyon örneği ve 12 hazır prompt var. Yazmadan önce bu aramalarda çıkan 13 Türkçe sayfayı tek tek açtık. Hiçbiri MEB'in güncel programına dayanmıyor, başlığın nasıl yazılacağı konusunda birbiriyle çelişiyorlar ve tam örnek veren yalnızca 2 sayfa var. Kural verdiğimiz her yerde kaynağı yazdık.

Kompozisyon Nasıl Yazılır? 7 Adımda Kompozisyon Yazma

1. Konuyu daraltın: 'Teknoloji' çok geniştir; 'Telefonun ders çalışmaya etkisi' yazılabilir bir konudur. Tek bir sorunun cevabını arayın.
2. Ana fikri tek cümleyle yazın: 'Kitap okumak, insanın kendi hayatı dışındaki hayatları tanımasını sağlar.' Bu cümle yazının pusulasıdır; her paragraf ona hizmet etmeli.
3. Plan çıkarın: girişte ne söyleyeceğinizi, gelişmedeki 2 ya da 3 yardımcı fikri ve sonuç cümlesini maddeler hâlinde yazın. Fikir bulamazsanız zihin haritası çizin.
4. Taslağı yazın: önce gelişmeyi yazmak işe yarar. MEB'in programdaki örneği de gövdeyi önce yazıp girişi sonra kurar. Taslakta amaç kusursuz yazmak değil, düşünceleri akıcı biçimde kâğıda dökmektir.
5. Girişi ve sonucu kurun: giriş kısa olur, okuru konuya hazırlar. Sonuç ana fikri yeni bir cümleyle bağlar, yeni bir konu açmaz.
6. Başlığı en son koyun: başlık konuyla ilgili olmalı, içeriği yansıtmalı ve dikkat çekmeli. MEB'in puanlama anahtarı başlığı bu üç özellikle ölçüyor.
7. Gözden geçirin: yüksek sesle okuyun, tekrar eden kelimeleri ve yazım hatalarını düzeltin, paragraf başlarının aynı hizadan başladığını kontrol edin.

Kompozisyon Planı: Giriş, Gelişme ve Sonuç Bölümleri

Bir kompozisyon üç bölümden oluşur: giriş, gelişme ve sonuç. Öyküleyici yazılarda bu bölümlerin adı serim, düğüm ve çözümdür. KTÜ'nün Türk Dili ders notunda özetlendiği gibi giriş kısa tutulur, gelişme yazının en geniş bölümüdür ve her yardımcı fikir ayrı bir paragrafta işlenir; sonuç kısa, açık ve dikkat çekici olmalıdır.

Öğretmen Kompozisyonu Neye Göre Puanlar? MEB'in 6 Ölçütü

Kompozisyon ödevinin nasıl değerlendirileceği tahmin konusu değil. MEB'in 2026 Ortaokul Türkçe Dersi Öğretim Programı, ek bölümünde düşünce yazısı için bir analitik dereceli puanlama anahtarı veriyor (s. 242). Her ölçüt 1 ile 3 arasında puanlanıyor; metin istenen türde değilse ya da verilen kelime aralığının çok altında kalıyorsa doğrudan 0 kategorisine giriyor. Aşağıdaki tablo, en düşük ve en yüksek seviyeyi programdaki ifadelerle özetliyor.

Öyküleyici kompozisyonun anahtarı (s. 241) farklıdır: giriş, gelişme ve sonuç yerine serim, düğüm ve çözüm aranır; ayrıca karakter, yer ve zaman ile olay zinciri ayrı ayrı puanlanır. Tek paragraflık yazılarda ise ağırlık değişir. İkna paragrafının anahtarında içerik puanı 3 ile, yapı, dil ve yazım puanları 2 ile çarpılır ve en yüksek yazım puanı için en fazla 2 hata yapılmalıdır (s. 237).

Kompozisyon Türleri: Düşünce, Öyküleyici, Betimleyici ve Tartışmacı

Kaynaklar kompozisyon türlerini farklı adlarla sınıflandırıyor; incelediğimiz sayfalardan türleri sayan 3'ü üç ayrı sınıflandırma kullanıyor. MEB programı 'kompozisyon türü' yerine metin ve paragraf türlerinden söz eder. Okulda en sık istenen dört tür ve programdaki karşılıkları şöyle:

Sınıflara Göre Kompozisyon: 4, 5, 6, 7, 8. Sınıf ve Lise

MEB'in 2026 programlarında 'kompozisyon' kelimesi hiç geçmiyor; aynı beceri 'yazma', 'yazılı anlatım' ve 'metin yazma' olarak adlandırılıyor. Sınıf düzeyine göre beklenti şöyle büyüyor:

Kompozisyon Örnekleri

Aşağıdaki 5 örneği bu yazı için biz yazdık; her biri farklı bir türü ve sınıf düzeyini gösteriyor. Örneği kopyalamak yerine yapısını inceleyin: ana fikir nerede, her paragraf hangi yardımcı fikri taşıyor, sonuç girişe nasıl bağlanıyor.

Kitap Okumanın Faydaları: Düşünce Yazısı Örneği (6-7. Sınıf)

• Başlık: KİTAP OKUMANIN FAYDALARI
• Bir insan yalnızca bir hayat yaşar, ama kitap okuyan biri yüzlerce hayatı tanır. Kitap okumak, insanın kendi dünyasının dışına çıkmasını sağlayan en kolay yoldur.
• Kitap okumanın ilk faydası kelime hazinesini zenginleştirmesidir. Okuduğumuz her kitapta yeni kelimelerle karşılaşırız ve bu kelimeleri zamanla kendi cümlelerimizde kullanmaya başlarız. Geçen yıl okuduğum bir macera romanından öğrendiğim 'sabırsızlıkla' ve 'ürkek' kelimelerini artık kompozisyonlarımda rahatça kullanıyorum.
• İkinci faydası, başkalarının duygularını anlamamıza yardım etmesidir. Bir romanın kahramanıyla birlikte üzülür, korkar ya da sevinirken onun yerine kendimizi koyarız. Bu da gerçek hayatta arkadaşlarımızı daha iyi anlamamızı sağlar.
• Son olarak kitap okumak dikkatimizi toplar. Ekranda kısa videolar arasında gezinirken dikkatimiz sürekli dağılır; bir kitabı bitirmek ise sabır ve odaklanma ister.
• Kısacası kitap okumak yalnızca bir boş zaman etkinliği değil, insanın kendini geliştirmesinin en kolay yoludur. Her gün yirmi sayfa okumak bile bir yılın sonunda onlarca yeni hayat tanımak demektir.

Teknolojinin Yararları ve Zararları: Tartışmacı Kompozisyon Örneği (8. Sınıf ve Lise)

• Başlık: Teknoloji Bizi Yakınlaştırıyor mu, Uzaklaştırıyor mu?
• Sabah alarmla uyanıp gece telefona bakarak uyuyoruz. Teknoloji hayatımızın her anında; asıl soru, onu bizim mi yönettiğimiz yoksa onun mu bizi yönettiği. Bence teknoloji, bilinçli kullanıldığında insanların hayatını kolaylaştıran güçlü bir araçtır.
• Teknolojinin en açık yararı bilgiye ulaşmayı kolaylaştırmasıdır. Eskiden bir ödev için kütüphanede saatler geçiren öğrenciler bugün güvenilir kaynaklara dakikalar içinde ulaşabiliyor. Uzaktaki akrabalarımızla görüntülü konuşabilmek de mesafeleri kısaltıyor.
• Teknolojiye karşı olanlar, ekran bağımlılığının yüz yüze ilişkileri zayıflattığını söyler. Bu itiraz haklıdır: aynı masada oturan bir ailenin herkesin kendi ekranına baktığı görüntü hepimize tanıdık. Ancak burada sorun teknolojinin kendisi değil, onu sınırsız kullanmamızdır. Bıçak da mutfakta yemek yapmaya yarar; tehlike nasıl kullanıldığındadır.
• Sonuç olarak teknoloji iyi ya da kötü değildir; sonucunu kullanma biçimimiz belirler. Ekran süremizi kendimiz belirlediğimizde teknoloji bizi uzaklaştırmaz, aksine dünyaya yakınlaştırır.

Unutulan Defter: Öyküleyici Kompozisyon Örneği (4-5. Sınıf)

• Başlık: Unutulan Defter
• Serim: Pazartesi sabahı okul servisinde pencere kenarına oturmuştum. Elif yanıma oturdu ve heyecanla hafta sonu yazdığı hikâyeyi anlatmaya başladı. Servisten inerken çantamın ağırlaştığını fark etmedim bile.
• Düğüm: Teneffüste Elif ağlamaklı bir yüzle yanıma geldi. Hikâyesini yazdığı defteri kaybetmişti ve öğretmenimiz o gün hikâyeleri okuyacaktı. Bütün sınıfı aradık, koridoru dolaştık ama defter yoktu. Elif'in gözleri doldukça benim de içim sıkılıyordu.
• Çözüm: Son derste çantamdan kalemliğimi çıkarırken mavi kapaklı bir defter gördüm. Elif servisteyken defterini benim çantamın ön gözüne koymuş, ikimiz de unutmuştuk. Defteri uzattığımda Elif önce şaşırdı, sonra gülmeye başladı. O gün öğretmenimiz Elif'in hikâyesini en sona sakladı ve hepimiz alkışladık. Ben de o günden sonra çantamı her akşam kontrol ediyorum.

Sonbaharda Okul Bahçesi: Betimleyici Kompozisyon Örneği (5-6. Sınıf)

• Başlık: Sonbaharda Okul Bahçesi
• Ekim sabahları okul bahçesine girdiğimde ilk karşıma çıkan, kapının yanındaki yaşlı çınar ağacıdır. Yaprakları yaz boyunca koyu yeşildi; şimdi kenarlarından sararmaya başlamış, bazıları bakır rengine dönmüş.
• Bahçenin ortasındaki basketbol sahası sabah serinliğinde hâlâ ıslaktır. Rüzgâr esince kuru yapraklar çizgilerin üzerinde hışırdayarak sürüklenir. Kantinden gelen taze simit kokusu, yaprakların hafif nemli toprak kokusuna karışır.
• Zil çalmadan önce bahçe bir anda kalabalıklaşır: koşan ayak sesleri, birbirini çağıran isimler, top sektiren çocuklar. Zil çaldığında ise bütün bu sesler birden susar, bahçede yalnızca yaprakların hışırtısı kalır. Sonbahar, okul bahçesinin en sessiz ve en renkli mevsimidir.

Saygı: Kısa Kompozisyon Örneği (3-4. Sınıf)

• Başlık: Saygı
• Saygı, başkalarının duygularını ve düşüncelerini önemsemektir. Saygılı insanlar etrafındakileri mutlu eder.
• Sınıfta arkadaşımız konuşurken sözünü kesmemek saygıdır. Otobüste yaşlılara yer vermek ve sırada beklemek de saygıdır. Birinin bizden farklı düşünmesine kızmadan onu dinlemek de öyle.
• Herkes birbirine saygı gösterirse sınıfımız da sokağımız da daha huzurlu olur. Saygı görmek istiyorsak önce biz saygı göstermeliyiz.

ChatGPT ile Kompozisyon: 12 Hazır Prompt (Kopyala-Yapıştır)

Bu promptlar kompozisyonu sizin yerinize yazmaz; konu bulma, plan, giriş, geri bildirim ve yazım denetiminde yardımcı olur. İlk 10'u öğrenci, son 2'si veli ve öğretmen içindir. Köşeli parantez içindeki alanları kendi bilgilerinizle değiştirin. Promptlar ChatGPT'de ve Gemini'de aynı şekilde çalışır.

[sınıf, örnek: 7.] sınıf öğrencisiyim. Öğretmenim "[kompozisyon konusu]" konusunda bir kompozisyon yazmamı istedi. Kompozisyonu benim yerime yazma.

1. Bu geniş konuyu daraltabileceğim 5 farklı soru öner. Her soru tek bir kompozisyonda cevaplanabilecek kadar dar olsun.
2. Hangisini seçtiğimi sor ve cevabımı bekle.
3. Seçtiğim soruya kendi cevabımı yazmamı iste. Cevabımı tek cümlelik bir ana fikre dönüştürmeme yardım et; cümleyi sen yazma, düzeltmem gereken yeri göster.

Kompozisyonumun ana fikri şu: "[ana fikir cümlem]". Konu: [konu]. Sınıfım: [sınıf].

Benimle birlikte giriş, gelişme ve sonuçtan oluşan bir plan çıkar. Planı sen doldurma; bana soru sorarak benim bulmamı sağla.
- Giriş için en çok 2 soru sor.
- Gelişme için 2 ya da 3 yardımcı fikir bulmam için her biri hakkında 1 soru sor ve her fikre hangi örneği verebileceğimi sor.
- Sonuç için 1 soru sor.
Her soruyu ayrı ayrı sor ve cevabımı bekle. Sonunda cevaplarımı madde madde bir plan tablosuna dök.

Kompozisyonumun konusu "[konu]", ana fikrim "[ana fikir]". Giriş paragrafımı kendim yazacağım.

Bana giriş paragrafı için 5 farklı açılış tekniği göster: soru sorma, atasözü ya da özdeyiş, kısa bir anı, şaşırtıcı bir gözlem, tanım. Her teknik için:
- 1 cümlelik açıklama yaz,
- benim konuma uyan tek bir ilk cümle örneği ver (en çok 20 kelime).
Paragrafın tamamını yazma. Atasözü önerirsen yalnızca gerçekten var olan, yaygın bilinen atasözlerini kullan.

Aşağıdaki gelişme paragrafını ben yazdım. Paragrafı yeniden yazma.

"[gelişme paragrafım]"

Bu paragrafı düşünceyi geliştirme yollarına göre incele: tanımlama, karşılaştırma, benzetme, örnekleme, tanık gösterme, sayısal veri. Hangilerini kullandığımı ve hangisini eklersem paragrafın güçleneceğini söyle. Önerdiğin her ek için bana bir soru sor (örneğin "Bu konuda başına gelen bir olay var mı?"). Sayısal veri önerirsen rakam uydurma; nereden bulabileceğimi söyle.

Kompozisyonumun girişi ve sonucu aşağıda.

Giriş: "[giriş paragrafım]"
Sonuç: "[sonuç paragrafım]"

Şunları kontrol et ve her biri için evet/hayır ile kısa gerekçe yaz:
1. Sonuç ana fikri yeniden ama farklı cümlelerle söylüyor mu?
2. Sonuçta yeni bir konu açılmış mı?
3. Sonuç girişi aynen tekrar ediyor mu?
4. Son cümle akılda kalıyor mu?
Sonucu yeniden yazma; düzeltmem gereken cümleyi göster ve nasıl düzeltebileceğimi soruyla anlat.

Konusu "[konu]", ana fikri "[ana fikir]" olan kompozisyonum için 6 başlık öner: 2 tanesi konuyu doğrudan söylesin, 2 tanesi soru biçiminde olsun, 2 tanesi merak uyandırsın. Her başlık en çok 6 kelime olsun ve iki yazımla göster: tamamı büyük harf ve her kelimenin ilk harfi büyük (bu yazımda "ve, ile, ki, da, de" küçük kalsın).

Aşağıdaki kompozisyonu ben yazdım. Yeniden yazma ve düzeltilmiş hâlini verme.

"[kompozisyonum]"

Bu metni MEB'in düşünce yazısı puanlama ölçütlerine göre 1 ile 3 arasında puanla: sayfa yapısı (paragraflara ayrılmış mı), başlık (konuyla ilgili, içeriği yansıtan, dikkat çekici mi), metin yapısı (giriş, gelişme, sonuç ve aralarında geçiş), içerik (ana fikir ve onu destekleyen yardımcı fikirler), dil ve anlatım, yazım ve noktalama.
Her ölçüt için puanı, gerekçesini ve bir sonraki taslakta yapmam gereken tek bir somut değişikliği yaz. Övgüyle başlama; önce en zayıf ölçütü söyle.

Aşağıdaki kompozisyondaki yazım ve noktalama hatalarını Türk Dil Kurumu Yazım Kılavuzu'na göre bul.

"[kompozisyonum]"

Kurallar:
- Metni yeniden yazma, yalnızca hatalı kelimeyi ya da işareti göster.
- Her hata için: hatalı ifade, doğrusu, kural (örneğin "bağlaç olan de ayrı yazılır").
- Özellikle şunlara bak: de/da ve ki'nin yazımı, büyük harfler, virgül, kesme işareti, soru eki mi/mı.
- Emin olmadığın bir kural varsa "emin değilim" yaz, tahmin etme.
En sonda toplam hata sayısını yaz.

[sınıf]. sınıf öğrencisiyim ve "[konu ya da başlık]" konusunda bir olay yazısı (öyküleyici kompozisyon) yazacağım. Yazıyı benim yerime yazma.

Serim, düğüm ve çözüm bölümlerini planlamam için bana sırayla şunları sor ve her cevabımı bekle:
1. Olay nerede ve ne zaman geçiyor? Orayı nasıl tarif ederim (ses, koku, renk)?
2. Karakterler kimler, nasıl görünüyor, ne hissediyorlar?
3. Sorun ne? Düğüm hangi anda en gergin?
4. Sorun nasıl çözülüyor, karakter ne öğreniyor?
Sonunda cevaplarımdan serim, düğüm, çözüm başlıklı bir plan çıkar.

8. sınıf / lise öğrencisiyim. Tartışmacı kompozisyonumda şu görüşü savunuyorum: "[görüşüm]". Gerekçelerim: [gerekçe 1], [gerekçe 2].

1. Bu görüşe karşı çıkan birinin söyleyebileceği en güçlü 3 itirazı yaz.
2. Bana hangisini cevaplamak istediğimi sor.
3. Seçtiğim itiraza vereceğim cevabı benim yazmam için 2 soru sor.
4. Gerekçelerimin hangisinin zayıf olduğunu söyle ve onu güçlendirmek için hangi tür kanıt (örnek, uzman görüşü, gözlem) bulmam gerektiğini anlat. İstatistik uydurma.

Ben bir veliyim. [sınıf]. sınıftaki çocuğum "[konu]" konusunda kompozisyon yazacak. Ona metni yazdırmadan yardım etmek istiyorum.

Bana 15 dakikalık bir çalışma planı hazırla:
- Konuyu konuşmak için çocuğuma sorabileceğim 6 açık uçlu soru (evet/hayır ile cevaplanmayan),
- Ana fikri bulmasına yardım edecek 2 soru,
- Taslağını okuduktan sonra eleştirmeden geri bildirim vermem için 3 cümle kalıbı.
Sınıf düzeyine uygun, sade bir dil kullan.

Ben [sınıf]. sınıf Türkçe öğretmeniyim. Öğrencilerime "[konu]" konusunda [tür: düşünce yazısı / öyküleyici / betimleyici] bir yazı ödevi vereceğim.

1. Öğrenciye verilecek görev tanımını yaz: konu, tür, kelime aralığı ([en az]-[en çok] kelime), teslim biçimi ve yapay zeka katkısının nasıl belirtileceği.
2. Bu tür için 1-3 puanlık bir analitik dereceli puanlama anahtarı hazırla: sayfa yapısı, başlık, metin yapısı, içerik, dil ve anlatım, yazım ve noktalama.
3. Öğrencinin taslağını getirmeden önce kendini kontrol edeceği 6 maddelik bir liste ekle.
Öğrenci adı ya da öğrenci metni isteme.

Son prompt kasıtlı olarak öğrenci metni istemiyor. YAZEK'e göre kompozisyon gibi öğrenci çalışmalarının yapay zeka ile analiz edilmesi ya da puanlanması etik beyan formu gerektiriyor; ders hazırlığı ve materyal üretimi ise gerektirmiyor.

Yapay Zekayla Kompozisyon Yazmak Serbest mi?

Okul ödevinde yapay zeka kullanımını MEB, Yapay Zekâ Uygulamaları Etik Beyan Sistemi (YAZEK) üzerinden düzenliyor. Sistemin sık sorulan sorular bölümü yapay zekayı tamamen yasaklamıyor; ölçüt akademik dürüstlük ve katkının açıkça belirtilmesi.

Okulun temel rolü, yapay zekâ kullanımını tamamen kısıtlamak değil, akademik dürüstlüğü koruyacak rehberlik ve farkındalıkla süreci desteklemektir.

Yaş sınırı da önemli. OpenAI'ın 1 Ocak 2026 tarihli kullanım şartlarına göre ChatGPT için en az 13 yaşında olmak gerekir ve 18 yaşından küçükler ancak ebeveyn ya da yasal vasi izniyle kullanabilir. Gemini mobil uygulaması da 13 yaş ister; daha küçük çocuklar yalnızca ebeveynin yönettiği hesapla kullanabilir. İlkokul öğrencisi için promptları velinin birlikte kullanması gerekir.

Kompozisyonda Sık Yapılan 7 Hata

1. Ana fikirsiz yazmak: konunun etrafında dolaşıp bir görüş söylememek.
2. Bütün fikirleri tek paragrafa sıkıştırmak: her yardımcı fikir ayrı paragraf ister.
3. Girişte konuyu sözlük tanımıyla açmak: 'Saygı, ... demektir' girişi her kompozisyonda tekrar eden kalıptır; bir soru ya da gözlemle başlamak daha etkilidir.
4. Sonuçta yeni konu açmak ya da girişi kelimesi kelimesine tekrar etmek.
5. Başlığı yalnızca konu adı olarak koymak: 'Teknoloji' yerine 'Teknoloji Bizi Yakınlaştırıyor mu?'
6. Bağlaç olan 'de' ve 'ki'yi bitişik yazmak; MEB 4. sınıf kazanımları bile bu kuralı ayrıca sayıyor.
7. Gözden geçirmeden teslim etmek: yüksek sesle okumak, tekrar eden kelimeleri ve eksik noktalamayı hemen gösterir.

Kompozisyon Nasıl Yazılır? TDK'ye Göre Başlık, Paragraf ve Noktalama

Başlık konusunda internetteki kaynaklar birbiriyle çelişiyor: incelediğimiz sayfalardan biri tamamı büyük harfli başlığa 'yanlış' diyor, ikisi doğru sayıyor ve hiçbiri TDK'ye dayanmıyor. TDK'nin kuralı açık: bir yazının ana başlığındaki kelimelerin tamamı büyük harfle yazılabilir. Paragraf girintisi için 3 cm diyen de 1-2 cm diyen de var; TDK'de bu konuda bir ölçü yok, önemli olan bütün paragrafların aynı hizadan başlaması.

Kompozisyon nasıl yazılır sorusunun cevabı bir kalıp değil, bir sıra: önce ana fikir, sonra plan, sonra taslak, en son başlık ve gözden geçirme. Öğretmeninizin elindeki ölçütler de bu sırayı ödüllendiriyor. Yapay zekayı konu bulmak, planınızı sorgulatmak ve hatalarınızı görmek için kullanın; kompozisyonu değerli kılan sizin ana fikriniz ve sizin cümlelerinizdir.